قرص اورژانسی

قرص اورژانسی یکی از روش های پیشگیری از بارداری است که پس از رابطه جنسی محافظت نشده یا شکست روش پیشگیری، مانند پارگی کاندوم، مورد استفاده قرار می گیرد.

این قرص برای مصرف مداوم طراحی نشده و بهتر است تنها در شرایط اضطراری استفاده شود.

انتخاب نوع قرص و زمان مصرف آن اهمیت زیادی دارد، زیرا اثربخشی برخی انواع با گذشت زمان کاهش پیدا می کند.

یکی از گزینه های رایج، لوونورژسترل است که بهتر است هرچه سریع تر پس از رابطه مصرف شود و بیشترین اثربخشی آن در ۷۲ ساعت نخست است.

نوع دیگر، اولیپریستال استات است که می تواند تا ۱۲۰ ساعت، یعنی پنج روز پس از رابطه، مورد استفاده قرار گیرد.

استفاده از قرص های ترکیبی حاوی هورمون های استروژن و پروژسترون نیز در برخی شرایط امکان پذیر است، اما انتخاب مقدار و روش مصرف آنها باید بر اساس دستورالعمل معتبر انجام شود.

قرص اورژانسی از عفونت های مقاربتی پیشگیری نمی کند و برای کاهش خطر انتقال این عفونت ها، استفاده از کاندوم اهمیت دارد.

همچنین این دارو با ایجاد سقط جنین عمل نمی کند و برای پایان دادن به بارداری ایجادشده کاربرد ندارد.

پس از مصرف قرص اورژانسی ممکن است زمان پریود تغییر کند و لکه بینی، تهوع، سردرد یا حساسیت پستان ایجاد شود.

این تغییرات معمولاً موقتی هستند. اگر قاعدگی بیش از حدود یک هفته از زمان مورد انتظار عقب افتاد، انجام تست بارداری توصیه می شود.

همچنین در صورت بروز درد شدید یا غیرمعمول شکم، خونریزی شدید یا علائم نگران کننده، بررسی پزشکی ضروری است.

نکته مهم دیگر این است که نمی توان برای همه افراد یک نوع قرص یا مقدار مصرف یکسان در نظر گرفت.

شرایط پزشکی، داروهای مصرفی، زمان رابطه و نوع قرص انتخابی می توانند بر تصمیم گیری تأثیر بگذارند.

همچنین استفاده مکرر از قرص اورژانسی ممکن است نظم قاعدگی را بیشتر مختل کند، بنابراین برای پیشگیری منظم، بهتر است از یک روش مطمئن و مناسب استفاده شود.

انواع قرص اورژانسی

قرص اورژانسی مورد تأیید سازمان غذا و دارو برای پیشگیری اضطراری از بارداری دو نوع است:

اولیپریستال استات

اولیپریستال استات که با نام‌های اِلا یا اِلاوان هم شناخته می‌شود سبب اختلال در عملکرد طبیعی پروژسترون می‌شود، زیرا این هورمون بدن زن را برای بارداری آماده می‌کند. این نوع قرص با متوقف کردن یا به تأخیر انداختن تخمک‌گذاری مانع بارداری می‌شود.

قرص لوونل

قرص لوونل که با نام تجاری لوونوژسترول شناخته می‌شود.

این قرص‌ها دارای ترکیبات پروژسترونی هستند و در دو نوع یک‌عددی در دز 1/5 میلی‌گرمی و دوعددی در دز 0/75 میلی‌گرمی موجودند. مصرف این قرص‌ها باعث توقف یا به تأخیر انداختن تخمک‌گذاری می‌شوند.

تحقیقات نشان‌می‌دهند که قرص‌های ضد بارداری که تنها حاوی پروژستین هستند، عوارض جانبی کمتری دارند و گزینه‌ی مطمئن‌تری برای برخی از افراد باشند.

قرص لوونورژسترول بدون نسخه در دسترس است ولی الاوان فقط با نسخهٔ پزشک قابل تهیه است.

نحوه مصرف قرص اورژانسی

نحوه مصرف قرص اورژانسی به نوع دارو و مقدار ماده موثره آن بستگی دارد.

لوونورژسترل یکی از انواع رایج قرص های اورژانسی است که معمولاً به شکل یک قرص ۱.۵ میلی گرمی یا دو قرص ۰.۷۵ میلی گرمی عرضه می شود.

این دارو باید هرچه سریع تر پس از رابطه جنسی محافظت نشده مصرف شود، زیرا با گذشت زمان، اثربخشی آن کاهش پیدا می کند.

نحوه مصرف قرص اورژانسی ۱.۵ میلی گرمی

اگر قرص حاوی ۱.۵ میلی گرم لوونورژسترل باشد، معمولاً باید یک عدد قرص به صورت یکجا مصرف شود.

بهتر است این قرص در اولین فرصت و ترجیحاً طی ۱۲ تا ۲۴ ساعت نخست پس از رابطه مصرف شود.

مصرف آن تا ۷۲ ساعت پس از رابطه نیز می تواند مؤثر باشد، اما هرچه فاصله زمانی کمتر باشد، احتمال پیشگیری موفق بیشتر است.

نحوه مصرف قرص اورژانسی ۰.۷۵ میلی گرمی

قرص های ۰.۷۵ میلی گرمی لوونورژسترل در مجموع همان دوز ۱.۵ میلی گرم را تشکیل می دهند.

بر اساس دستورالعمل برخی فرآورده ها، می توان دو قرص را همزمان مصرف کرد.

در بعضی محصولات، روش مصرف با فاصله ۱۲ ساعت توصیه می شود، بنابراین باید دستورالعمل درج شده روی بسته دارو یا توصیه پزشک و داروساز رعایت شود.

نوع قرص	دوز معمول	نحوه مصرف	زمان مناسب
قرص تکی	۱.۵ میلی گرم	یک عدد، یک بار	هرچه سریع تر، ترجیحاً در ۲۴ ساعت اول
قرص دوتایی	۰.۷۵ میلی گرم × ۲	طبق دستور فرآورده، همزمان یا با فاصله	هرچه سریع تر و حداکثر تا ۷۲ ساعت

اگر فرد مدت کوتاهی پس از مصرف قرص استفراغ کند، ممکن است نیاز به تکرار دوز وجود داشته باشد.

همچنین قرص اورژانسی را می توان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد.

در صورت مصرف داروهای خاص یا وجود شرایط پزشکی زمینه ای، بهتر است پیش از مصرف درباره تداخلات دارویی و مناسب بودن این روش اطمینان حاصل شود.

عوارض قرص‌ های اورژانسی

مصرف قرص‌ های اورژانسی به دلیل داشتن میزان هورمون‌ ها مختلف ممکن است تغییراتی را در بدن افراد به وجود بیاورد، اما بدن بانوان با یکدیگر متفاوت است و ممکن است واکنشات مختلفی در پی مصرف قرص‌ های اورژانسی اتفاق بیفتد.

اما مهم ترین و شایع‌ ترین عوارض قرص‌ های اورژانسی را در این مطلب برایتان خواهیم گفت تا در صورت مواجهه با آنها بدانید که چه موقع نیاز است به پزشک مراجعه نمایید.

بسیاری از بانوان بعد از مصرف قرص‌ های اورژانسی ممکن است پریودهای بعدی را به صورت نامنظم تجربه کنند، البته این مسئله نگران کننده نبوده و نهایتاً دو تا سه دوره بعد نظم طبیعی قاعدگی باز می‌ گردد.

از دیگر عوارض مصرف قرص‌ های اورژانسی باید به گرفتگی عضلات اشاره کرد، معمولاً این عارضه به همراه دردهای شکمی و لگنی اتفاق افتاده و نهایتاً طی چند ساعت یا چند روز بهبود می‌ یابد، اما اگر بعد از مصرف قرص‌ های اورژانسی حالاتی همچون تهوع و استفراغ برایتان اتفاق افتاد مهم است که در صورت بالا آوردن قرص مجدداً دوز مربوطه را مصرف کنید.

اما اگر بعد از مصرف قرص‌ های اورژانسی با سردرد یا ضعف و بی‌ حالی مواجه می شوید و تغییرات خلق و خو را به صورت محسوس تجربه می‌ کنید جای نگرانی نداشته و نیازی به درمان نخواهید داشت، نهایتاً بعد از چند روز با از بین رفتن اثر دارو این حالات برطرف شده و بدن به وضعیت نرمال باز می‌ گردد.

اما دیگر عوارض قرص‌ های اورژانسی مشکلات پوستی و حتی خونریزی‌ های بی‌ موقعی است که باعث نگرانی افراد می شود، همچنین ممکن است حساسیت شدید سینه‌ ها را تجربه کنید که عموماً جای نگرانی ندارد، اما اگر برای یک هفته این حالات ادامه پیدا می‌ کند حتماً به متخصص مراجعه کنید.

راه کارهای کاهش دهنده عوارض قرص اورژانسی

ما می توانیم عوارض جانبی مصرف قرص اورژانسی را کاهش دهیم.موارد زیر برخی از راه کار های کاهش عوارض می باشد.

تغذیه

اولین مورد برای کاهش عوارض مصرف قرص‌های اورژانسی، اصلاح تغذیه است.

از مصرف غذاهای چرب و سنگین بعد از مصرف قرص خودداری کنید.

همچنین قرص را همراه با غذا یا یک لیوان شیر مصرف کنید تا احتمال تهوع و استفراغ را کاهش دهید.

زمان‌بندی مصرف

اگر سابقه حالت  تهوع دارید، بهتر است قرص را قبل از خواب مصرف کنید.

مایعات را در طول روز بیشتر کنید تا از کم‌آبی بدن جلوگیری شود و عوارض جانبی را به طور قابل توجهی کاهش دهید.

ورزش

افزایش تحرک یکی دیگر از راهکارهایی است که می‌تواند به کاهش علائم ناشی از این بیماری بسیار کمک کند.

نداشتن تحرک کافی احتمال عوارض را بیشتر می کند.

محدودیت مصرف

مصرف مکرر این قرص به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

چرا که مصرف زیاد می‌تواند عوارض را چندین برابر کند.

سعی کنید در صورت الزام از این قرص استفاده کنید.

دیگر روش‌های پیشگیری

تا حد امکان از  دیگر روش‌های پیشگیری از بارداری منظم مانند کاندوم، قرص‌های ضد بارداری، IUD و ایمپلنت استفاده کنید.

چه موقع مصرف قرص‌ های اورژانسی بی‌ فایده است؟

زمانی که صحبت از مصرف قرص‌ های اورژانسی می شود متخصصان نکات مهمی را به همه بانوان اعلام می‌ کنند که با رعایت آنها و دانستن اطلاعات لازم می‌ توانند نسبت به اثرگذاری قرص‌ های اورژانسی اطمینان حاصل نمایند.

به خاطر داشته باشید که اگر بعد از رابطه محافظت نشده زمان طلایی از دست برود، مصرف قرص‌ های اورژانسی دیگر اثرگذاری مناسبی ندارد و قطعا نمی‌ توانند از بارور شدن تخمک جلوگیری نمایند.

اما شرایط جسمانی بانوان تا حد زیادی با اثرگذاری قرص‌ های اورژانسی مرتبط است، متخصصان معتقدند که اگر شاخص توده بدنی افراد بالاتر از ۳۰ باشد قطعاً اثر دارو را کمتر کرده و حتی ممکن است قرص‌ های اورژانسی کاملاً بی‌ اثر باشند، اما به خاطر داشته باشید که اگر قرص‌ های اورژانسی را با انواع داروهای ضد افسردگی، کاربامازپین و باربیتورات ها مصرف کنید قطعاً تداخل دارویی اتفاق افتاده و اثر قرص‌ های اورژانسی را تا حد چشمگیری کاهش می‌ دهد.

با این حال اگر احتمال می‌ دهید که تخمک آزاد شده بارور شده است قرص‌ های اورژانسی به هیچ عنوان مانع از بارداری نشده و تاثیری بر سقط جنین و مرگ تخمک بارور شده نخواهند داشت.

به هر حال مهم است که در چنین شرایطی حتماً از راهکارهای مناسب برای پیشگیری از بارداری استفاده کنید و اگر در چنین شرایطی هستید قطعاً مصرف قرص‌ های اورژانسی برایتان مناسب نخواهد بود.

موارد منع مصرف قرص اورژانسی

بسیاری از بانوان تصور می‌ کنند که قرص‌ های اورژانسی برای همه افراد مناسب و کاربردی است، اما به خاطر داشته باشید که محدودیتی برای مصرف این قرص‌ ها وجود دارد و برخی از انواع بیماری‌ ها می‌ توانند باعث عدم اثرگذاری این قرص‌ ها شوند و حتی اگر با وجود اختلالات جسمانی از این قرص‌ ها استفاده کنید ممکن است شرایط فرد نامساعد شده و باعث پدیدار شدن آسیب‌ های جسمانی جدید می شود.

تمامی کسانی که با فشار خون بالا یا بیماری‌ های قلبی مواجه هستند نمی‌ توانند از قرص‌ های اورژرانسی استفاده کنند، البته ابتلا به دیابت و بیماری‌ های شدید کبدی مصرف قرص‌ های اورژانسی را برای افراد غیر ممکن کرده و این افراد نمی‌ توانند از این روش برای پیشگیری از بارداری استفاده نمایند.

همچنین اگر بانوان به آسم شدید مبتلا باشند و یا دوره درمان سرطان سینه را سپری می کنند نمی‌ توانند از قرص‌ های اورژانسی استفاده کنند و مهم است که در این شرایط با نظر پزشک راهکارهای مناسب را برای پیشگیری از بارداری انتخاب نمایند.